Nhiều bạn học sinh chỉ thật sự nghĩ về nghề khi cầm tờ phiếu đăng ký xét tuyển trên tay. Lúc đó thời gian đã gấp, áp lực đã lớn. Định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều nếu được chia nhỏ theo từng năm học, mỗi năm trả lời một câu hỏi vừa sức. Bài này tôi viết cho bạn đang học cấp 3, và cho cả thầy cô đang muốn đồng hành cùng học trò.
Vì sao định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT nên bắt đầu sớm
Câu chuyện nghề nghiệp học sinh hay gặp nhất là để dồn đến phút chót. Chọn ngành không giống chọn món ăn, chọn sai thì đổi ngay được. Một lựa chọn ngành học kéo theo bốn, năm năm đại học, chi phí của cả gia đình và những năm đầu đi làm.
Bắt đầu sớm không có nghĩa là quyết định sớm. Nó có nghĩa là bạn có thời gian thử, sai, điều chỉnh khi cái giá còn nhỏ. Một bạn lớp 10 nhận ra mình không hợp với Hoá thì chỉ cần đổi hướng chọn môn. Một bạn năm hai đại học nhận ra điều đó thì phải tính lại nhiều thứ hơn.
Lộ trình định hướng nghề nghiệp cho học sinh cấp 3 theo từng lớp
Lớp 9: chọn học THPT hay học nghề
Định hướng nghề nghiệp cho học sinh lớp 9 là bước đầu tiên và thường bị xem nhẹ. Câu hỏi lúc này chưa phải "mình làm nghề gì", mà là "mình hợp với kiểu học nào".
- Bạn thích học lý thuyết, đọc sách, giải bài, và muốn mở rộng lựa chọn sau này: học THPT là con đường phổ biến.
- Bạn thích làm bằng tay, muốn sớm có một kỹ năng cụ thể và đi làm sớm: học nghề, trung cấp, hoặc các mô hình vừa học văn hoá vừa học nghề đáng được cân nhắc nghiêm túc.
Không có con đường nào "kém" hơn. Chỉ có con đường hợp hay chưa hợp với bạn.
Lớp 10 và 11: chọn môn, chọn tổ hợp
Chương trình giáo dục phổ thông mới có các môn bắt buộc và các môn được lựa chọn. Môn bạn chọn ở cấp 3 sẽ ảnh hưởng đến tổ hợp xét tuyển sau này. Quy định cụ thể mỗi trường áp dụng có thể khác nhau, nên bạn hãy hỏi kỹ thầy cô ở trường mình.
Gợi ý khi chọn môn:
- Ưu tiên môn bạn vừa học khá, vừa không thấy cực hình khi học.
- Nhìn trước vài nhóm ngành bạn quan tâm, xem các ngành đó thường xét tuyển những môn nào.
- Giữ lại sự linh hoạt: nếu còn phân vân, chọn tổ hợp mở ra được nhiều nhóm ngành.
Lấy ví dụ định hướng nghề nghiệp khối D: tổ hợp có Ngoại ngữ thường mở ra nhiều nhóm ngành như ngôn ngữ, kinh tế, quản trị, truyền thông, luật, du lịch. Nhưng "khối D" chỉ là cánh cửa. Bên trong mỗi cánh cửa là những công việc rất khác nhau, từ ngồi phân tích số liệu đến đi gặp khách hàng cả ngày. Sở thích của bạn mới quyết định bạn nên mở cửa nào.
Lớp 12: chọn ngành, chọn trường, chọn phương thức
Định hướng nghề nghiệp cho học sinh lớp 12 là lúc thu hẹp. Bạn cần trả lời ba câu:
- Ngành gì? Nên có 2-3 ngành ưu tiên, không chỉ một. Bài test chọn ngành có thể giúp bạn thu hẹp danh sách.
- Trường nào? Xem chương trình đào tạo, môn học, cơ hội thực tập, không chỉ xem điểm chuẩn.
- Phương thức nào? Hiện có nhiều phương thức xét tuyển khác nhau. Quy chế có thể điều chỉnh theo từng năm, nên bạn luôn xem thông báo chính thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo và đề án tuyển sinh của từng trường, đừng chỉ nghe qua mạng xã hội.
Làm bài trắc nghiệm định hướng nghề nghiệp 89 câu, khoảng 15 phút. Xem miễn phí Mật Mã Hành Trình 3 chữ, chân dung cốt lõi và thế mạnh nổi bật nhất của bạn.
Làm bài miễn phí ngay Chỉ muốn làm nhanh test Holland 36 câuBộ câu hỏi tự định hướng nghề cho học sinh THPT
Cách định hướng nghề nghiệp cho học sinh đơn giản nhất là bắt đầu từ chính các em. Trước khi hỏi ai khác, hãy tự hỏi mình. Lấy một tờ giấy, viết câu trả lời thật, không cần hay:
- Ba việc gần đây khiến mình quên cả thời gian là gì?
- Mình thích làm việc với con người, với dữ liệu, với đồ vật hay với ý tưởng?
- Bạn bè hay nhờ mình giúp chuyện gì?
- Môn nào mình học khá mà vẫn thấy mệt? Môn nào học chưa giỏi nhưng vẫn thích?
- Mình muốn một ngày làm việc diễn ra trong văn phòng, ngoài trời hay di chuyển nhiều?
- Điều gì quan trọng nhất với mình: thu nhập, sự ổn định, sự sáng tạo, giúp người khác, hay được tự chủ?
- Nghề của ai mà mình thấy tò mò muốn tìm hiểu?
Không có đáp án đúng sai. Những câu trả lời này chính là nguyên liệu để bạn nhận ra mẫu hình của mình. Nếu muốn đi sâu hơn, bài làm sao biết mình hợp nghề gì có thêm nhiều cách tự quan sát.
Ví dụ: đọc mã Holland ra nhóm ngành
Mô hình RIASEC của John L. Holland chia sở thích nghề nghiệp thành 6 nhóm: Kỹ thuật (R), Nghiên cứu (I), Nghệ thuật (A), Xã hội (S), Quản lý (E), Nghiệp vụ (C). Kết quả thường được viết thành mã 3 chữ, ghép từ 3 nhóm nổi bật nhất của bạn.
| Mã ví dụ | Đọc nhanh | Vùng ngành gợi ý để khám phá |
|---|---|---|
| IRC | Thích tìm hiểu, làm với hệ thống, cẩn thận | Công nghệ thông tin, phân tích dữ liệu, kỹ thuật, khoa học tự nhiên |
| SAE | Thích giúp người, sáng tạo, thích dẫn dắt | Giáo dục, tâm lý, truyền thông, tổ chức sự kiện, nhân sự |
| ECS | Thích thuyết phục, có tổ chức, hướng về người | Kinh doanh, bán hàng, quản trị, tài chính ngân hàng, du lịch |
Đây chỉ là ví dụ để bạn hiểu cách đọc. Cùng một mã, mỗi người sẽ còn khác nhau ở tính cách, giá trị và hoàn cảnh. Bạn có thể tự tìm mã của mình bằng trắc nghiệm Holland miễn phí, hoặc làm bài trắc nghiệm định hướng nghề nghiệp 89 câu để có thêm lớp tính cách và giá trị.
Kết quả trắc nghiệm chỉ gợi ý vùng hướng đi nên ưu tiên khám phá, không phán bạn "phải" học ngành nào. Đó là công cụ tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.
Dành cho giáo viên chủ nhiệm: tổ chức chương trình định hướng nghề nghiệp cho cả lớp
Tư vấn định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT hiệu quả nhất khi diễn ra trong chính lớp học, nơi các em thấy bạn bè cũng đang băn khoăn giống mình. Một buổi sinh hoạt khoảng 90 phút có thể đi như sau:
- 15 phút: cả lớp làm bộ câu hỏi tự hỏi ở trên.
- 20 phút: các em làm bài trắc nghiệm trên điện thoại.
- 30 phút: chia nhóm theo nhóm sở thích nổi bật, kể cho nhau nghe "việc gì mình làm quên thời gian".
- 15 phút: mỗi em viết một việc nhỏ để khám phá nghề trong tháng tới.
- 10 phút: thầy cô tổng kết, nhắc các em gửi kết quả cho bố mẹ để nói chuyện ở nhà.
Nếu nhà trường muốn mỗi học sinh có bản đồ riêng để làm việc tiếp, có gói lớp 20 người giá 1.998.000đ. Mỗi em nhận Bản Đồ Sự Nghiệp đầy đủ của mình: 3 vùng nghề nên ưu tiên khám phá kèm lý do, hướng dễ tốn sức, ngành học và trường tiêu biểu, lộ trình 10 năm và kế hoạch 90 ngày. Phụ huynh muốn tìm hiểu cách đồng hành ở nhà có thể đọc bài định hướng nghề nghiệp cho con.
Định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT không cần hoàn hảo. Chỉ cần mỗi năm các em biết thêm một chút về mình, đến lớp 12 lựa chọn sẽ tự rõ dần.
Làm bài trắc nghiệm định hướng nghề nghiệp 89 câu, khoảng 15 phút. Xem miễn phí Mật Mã Hành Trình 3 chữ, chân dung cốt lõi và thế mạnh nổi bật nhất của bạn.
Làm bài miễn phí ngay Chỉ muốn làm nhanh test Holland 36 câuCâu hỏi thường gặp
Định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT nên bắt đầu từ lớp mấy?
Nên bắt đầu từ lớp 9 hoặc lớp 10, khi các em chọn trường và chọn môn. Lúc này chưa cần chốt ngành, chỉ cần hiểu mình thích gì và hợp với kiểu học nào. Lớp 11 thu hẹp dần, lớp 12 mới là lúc chọn ngành cụ thể.
Học sinh lớp 12 chưa biết chọn ngành gì thì làm sao?
Hãy bắt đầu từ sở thích và thế mạnh, không bắt đầu từ danh sách ngành hot. Trả lời bộ câu hỏi tự hỏi, làm một bài trắc nghiệm để có 2-3 vùng ngành gợi ý, rồi tìm hiểu chương trình đào tạo và nói chuyện với người đang làm nghề.
Khối D nên học ngành gì?
Tổ hợp có Ngoại ngữ thường mở ra các nhóm ngành ngôn ngữ, kinh tế, quản trị, truyền thông, luật, du lịch và nhiều ngành khác. Mỗi trường có quy định tổ hợp riêng cho từng ngành, nên cần xem đề án tuyển sinh chính thức. Chọn ngành nào nên dựa thêm vào sở thích và tính cách của bạn.
Trắc nghiệm Holland có chính xác không?
Mô hình Holland được dùng rộng rãi trong hướng nghiệp và là nền tảng của hệ thống O*NET thuộc Bộ Lao động Hoa Kỳ. Tuy vậy, kết quả chỉ gợi ý vùng hướng đi, phụ thuộc vào việc bạn trả lời thật lòng. Nên dùng kết quả làm điểm bắt đầu để khám phá, không phải đáp án cuối cùng.
Trường có thể tư vấn nghề nghiệp cho học sinh THPT bằng trắc nghiệm cho cả lớp không?
Có. Học sinh làm bài trên điện thoại trong khoảng 15 phút, sau đó thầy cô có thể tổ chức thảo luận nhóm theo kết quả. Với gói lớp 20 người, mỗi học sinh có Bản Đồ Sự Nghiệp đầy đủ của riêng mình.